Танилцуулга
Төслийн зорилго, зорилт:
Энэхүү төслийн үндсэн зорилго нь: Боомын амны услалтын системийг шинэчлэн сэргээж усалгааны дэвшилтэт техник технологийг нэвтрүүлж, нутагшуулах, усалгаатай тариалангийн талбайн хэмжээг нэмэгдүүлэх, хүнсний ногооны үйлдвэрлэлийг дэмжих, ногоочид, тариаланчдын чадавх, орлогыг сайжруулах, хүнсний хангамж, аюулгүй байдлыг хангах, шинээр ажлын байр бий болгоход оршино.
Төслийн хүрээнд хийгдэх ажил: Услалтын системийн барилгын ажлыг хийж гүйцэтгэнэ. Үүнд:
- Услалтын системийн толгойн барилга
- Гол сувгийн, цэвэрлэгээ, шинээр 440м гол суваг хийх
- Усан сангийн барилга байгууламжийг шинэчлэн барих
- Усалгааны тоног төхөөрөмжийг угсрах
- Ус татах, дамжуулах хоолойг суурилуулах зэрэг болно
- Ховд аймгийн Алтай сум өмнө талаараа БНХАУ, баруун талаараа Үенч, хойт талаараа Мөст, зүүн талаараа Цэцэг, Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумтай хиллэдэг. Үенч-Бодонч голын сав газарт, Бодонч голын баруун эрэг дагуу оршино.
- Боомын амын услалтын системийн анхны зураг төслийг 1976 онд УХТЭШИ-ээс 270 га талбайд хайгуул хийж, тохиромжтой хөрс бүхий 237 га талбайг услахаар тооцсон байдаг.
- 1988 онд Бодончийн голоос 6.5 км бетон доторлогоотой сувгаар өөрийн урсгалаар услалтын системийн талбайд хүргэж, 10 ширхэг зөөврийн станц СНП-50/80–аар усыг шахаж, 10 ширхэг ДКШ-64/800 “Волжанка” бороожуулагчаар усалгааг хийж байсан. Усалгааны хугацаанд нийт 32 хүн ажиллаж байжээ.
- 1988 онд нийт 530 га талбайд тариалалт явуулж, үр тариа 150 га-д хийж, 1 га-аас 14.3 цн, нэг наст 130 га-д тариалж, 1 га-аас 5.1 цн, 250 га-д олон наст тариалж, га-аас 12 цн ургац авч байжээ.
Ус татамжийн барилгын шинэчлэлтийн техникийн үндсэн шийдэл
- Одоо байгаа ус татамжийн (толгойн) барилгын зүүн талаар засмал замын далангаас эхлэн эгц шулуун 1.5-2.1м өндөр урт нь L=121м шороон далан байгуулна. Налуу m=2.0, хярын өргөн 5.0м байна. Шороон далангийн хормойгоор бутобетон хана барьж далан угаагдахаас хамгаална. Бутобетон ханы өндөр h=1.2м байхаас 0.7м нь ухлаганд (шүдний үүрэгтэй) хийнэ.
- Бодончийн голын усыг 5м өргөн сувгаас авч 0.9м гүн 1.0м өргөн цутгамал төмөр бетон хонгилоор (галарей) дамжуулан гол сувагт өгөхөөр төлөвлөсөн.
- Төлөвлөж буй далан сувгийн зүүн талд (20м орчим зайнд) байрлах 2м өндөр толгойг түшиглэн 10м өргөнтэй илүүдэл ус хаюурыг төлөвлөв. Илүүдэл ус хаюурын өргөн 10м, босгын өндөр нь 0.5м байна.
- Энэ хамар ханы өндөр сувгийн ёроолоос дээш 0.5м байна. Бүх цутгамал бетон хананы зузаан 0.4м байна. Хамар хананы ховилыг ашиглан 1.01м урттай 0.18м зузаан 0.20м өндөр угсармал төмөр бетон шандороор хаана. Сувгийн шандорыг намар хаана.
Гол суваг: Ус авах гол сувгийн нийт урт L=5120 байна. Үүнээс L=4680м урт сувгийн /хуучин/ лай хагшаасыг цэвэрлэх, сэргээн засварлах, сумын төв рүү ус авч байгаа хаалтуудыг /22ш/ засварлах ажлыг хийж гүйцэтгэнэ. Гол сувгийн эхэнд L=440м суваг шинээр хийнэ.
Гол суваг: Ус авах гол сувгийн лай хагшаасыг цэвэрлэх, сэргээн засварлах, сумын төв рүү ус авч байгаа хаалтуудыг /22ш/ засварлах ажлыг хийж гүйцэтгэв.
Усан сантай холбогдох тэгш өнцөгт суваг: Нэмэлтээр усан сан руу ус өгөх гол сувгийн L=260м урт сувгийг овоологонд шинээр барина. Энэ сувгийн эхний L=240.0м нь тэгш өнцөгт суваг байна. Сүүлийн L=20.0м нь трапец хэлбэрийн суваг байна. Тэгш өнцөгт сувгийн ёроолын өргөн b=0.8м, h=0.6м байна. Гол сувгийн төгсгөлд D=630мм бүхий HDPE хоолой байрлуулсан.
Насос станц. Тохируулах хүнхээлээс усыг насосаар далд сүлжээ рүү шахаж, далд сүлжээгээр /хоолойгоор/ дамжуулан тойргоор усалдаг бороожуулагчдыг усаар хангана. Уг гидравлик тооцоогоор 402-507м³/цагийн зарцуулагатай H=42.0м түрэлттэй насос сонгосон.
Услалтын системийн бороожуулагч
Бороожуулагч: Услалтын системийн талбай 5 хэсгээс бүрдэх ба I, II талбайд DYP-7 бороожуулагч, III IV, V хэсгүүдэд DYP-8 бороожуулагчийг байрлуулна. Бүрэн механик ажиллагаатай 3 ширхэг DYP-8, 2 ширхэг DYP-7 маркийн бороожуулагч машинуудыг 369 м урттай бөгөөд 42.5 га талбайг услах хүчин чадалтай. DYP-8 бороожуулагч машин нь 424 м урттай бөгөөд 55.9 га талбайг тойргоор усална.
Ойн зурвас: Услалтын системийн талбайг тойруулан
Ойн зурвас-1 /баруун/
Ойн зурвас-2 /дунд/
Ойн зурвас-3 /зүүн/ байгуулахаар төсөлд тусгасан.
Ойн зурвас-1 /баруун/ 3 эгнээ - 4100м
Ойн зурвас-2 /дунд/ нь 2 эгнээ – 2200м
Ойн зурвас-3 /зүүн/ нь 3 эгнээ 3200м урттай байна. Нийт 9500м урттай байна.
Ойн зурвасын усалгааг усан сан /хүнхээл/-гийн насос станцын ус авах аван камерын дотор нэмэлтээр 2 хоолой HDPE DN110мм хоолой угсарч насос станцын байшингийн 2 талд хаалт бүхий худаг байхаар төлөвлөсөн.
Мөн 2 га талбайд дуслын усалгааны систем байхаар төлөвлөсөн.
Ашиглалтын зам, торон хашаа.
Ашиглалтын хэвийн нөхцөлийг хангах зорилгоор талбайн шороон замыг хуваарилах ба усалгааны яндан хоолойн дагууд байхаар хийнэ.
Ашиглалтын зам. Талбайн доторх болон толгойн барилга, суваг, талбайг холбосон сайжруулсан 5 м өргөн шороон зам төлөвлөв. Нийт урт 8,9 км.
Газар шорооны ажил.
- Яндан байрлах шуудууг өнгөн хөрсийг хуулсны дараа экскаватороор ухаж шуудууны ёроолыг нивелирдэн 20 м тутамд төслийн тэмдэгтэд модон гадас зоож түүнтэйгээ уялдуулан гараар тэгшилгээ хийж янданг оруулж тавихад бэлтгэх.
- Газар шорооны ажлыг механизмаар гүйцэтгэхэд хэтэрхий гүнзгий ухаж болзошгүй бөгөөд тэр нь дахин шороо хийж дээр нь барилга байгууламж яндан хоолой зэргийг байрлуулахад сул шороо суудаг муу нөлөөтэй учраас хэт ухуулахгүйн тулд төслийн тэмдэгтийн зохих түвшнээс 10см орчим үе орхин дутуу ухуулж дараа нь гараар гүйцээж ухуулж байх хэрэгтэй.
- Яндан болон бусад арматуруудыг шуудуунд төслийн тэмдэгтэд байрлуулсны дараа гараар төсөлд заасны дагуу булж, 2 талаар нь хөдөлгөөнгүй болгож яндангийн гагнаасны бат бэхийг усаар буюу хийгээр шахаж шалгана. Яндангийн гагнаасыг бүрэн шалгасны дараа яндангийн нуруун дээр 20 см хүртэл зузаан шороог шуудууны налууг дагуулж бульдозероор түрж гараар тарааж овоолно. Бульдозероор үндсэн шороог тэгшилсний дараа ургамлын өнгөн хөрсийг тарааж өгнө. Түрж тэгшилсэн шороо нь нягтруулаг муутай тул суун хотойдог учир шуудууны дээр гөвгөр болгон үлдээх хэрэгтэй.
Бетоны ажил.
- Уг системд бетоны ажил нэлээд хэмжээгээр хийгдэнэ. Хүнхээлийн ус авах хэсэг, тохируулах худгууд, гарц зэрэг барилгуудад цул ба цул төмөр бетоны ажлууд хийгдэнэ.
- Цутгасан бетон хана барилгын хойш 3-аас доошгүй хоногийн дараа цутгасан эдлэлээ доргиож эвдэхгүй салгаж авах хэрэгтэй. Бетон эдлэлийг бэхжиж хатсаны дараа булагдах хэсгийг битумээр будаж шороогоор буцааж булах ажил хийнэ.
Услалтын системийн ашиглалт
Ус татамжийн барилгын ашиглалт:
- Услалтын системийг ашиглах байгууллага ус татамжийн барилгын ашиглалтыг хариуцна. Намрын цэнэг усалгаа хийж дууссаны дараа ус хүлээн авах барилгыг шандорын хаалтаар хааж, илүүдэл ус хаюурын хаалтыг нээж өгнө. Дараа нь гол сувагт ус өгөх хоолойн хаалтыг бүрэн хааж өгнө.
- Бодончийн гол нь халиа тошин ихээхэн хэмжээтэй үүсгэдэг боловч тухайн бүс нутагт эрт дулаардаг. Гэхдээ ашиглагч байгууллага 5-р сарын эхээр ус авахын тулд хонгил, шандорын дээд бьефт тогтсон халиа тошинг хайлуулахын тулд бог малын өтөг бууц асгах хэрэгтэй. Шандорын дээд бъеф дэх халиа тошингоос чөлөөлснөөр сувгийн шандорын хаалтыг авч гол сувагт ус авах нөхцлийг бүрдүүлэх болно. Халиа тошин хайлсны дараа илүүдэл ус хаюурын хаалтыг хааж өгнө. Хавар усалгаа эхлэхийн өмнө болон үерийн дараа суваг, хонгилыг цэвэрлэхээс гадна далан, суваг барилга байгууламжид гарсан жижиг эвдрэлийг засаж байх хэрэгтэй.
Гол суваг:
- Гол сувгийн ашиглалт болон цэвэрлээг байнга хийж байх хэрэгтэй
- Усалгаа хийж байгаа үед сумын төв рүү ус өгөх хаалтыг хааж усан сан /хүнхээлд/ усыг чөлөөтэй өгөх хэрэгтэй.
Усан сан, насос станц:
- Усан сангийн усыг усалгааны үед дүүргэх, усан сангийн далан далан хаях сувгаар ус шүүрч байгааг анхаарч ажиллах. Хэдийгээр усан сан нь геомембран доторлогоотой ч технологийн жижиг алдаанаас болж усан сангийн ус шүүрэх эрсдэлтэйг анхаарч ажиллах.
- Усан санд ямар нэгэн том хэмжээтэй хог орсон нөхцөлд аван камер болон ус сорох хоолой руу оруулахгүй байхаар авч хаях хэрэгтэй.
- Усан сангийн аван камер, болон насос станцын ажиллааг байнгын хяналттай байлгах.
- Ойн зурвасын усалгааны үед хоолой дээрх гидрантуудын ажиллагааг хянах, хаах нээх үед.
Ашиглалт үеийн хөдөлмөр хамгаалал
- Машин механикийн үзлэг шалгалтыг хийх
- Аюулгүй ажиллагааны зааварчилгааг авч ажилд гарах
- Хөдөлмөр хамгааллын хувцас хэрэгслийг бүрэн өмссөн байх
- Гол сувагт цэвэрлэгээ хийхдээ сувгийг гэмтээхээс сэргийлж тогтоосон аюулгүй зайг баримтлах
- Техник хооронд аюулгүй зай хэмжээг баримтлах
- Сувгийн дагуу цэвэрлэгээ үйлчилгээ хийхдээ зөөврийн тавцан ашиглах